Oorontsteking

Een oorontsteking lijkt een klein probleem: wat druppels en het is voorbij. Bij veel honden komt ze toch steeds terug, en dan wordt ze pijnlijk, duur en soms blijvend. Bij sommige rassen is de kans duidelijk groter. Wie een pup kiest, kan daar dus al rekening mee houden.

Wat is het?

Bij een oorontsteking (in vaktaal otitis externa) is de huid van de uitwendige gehoorgang ontstoken: de buis tussen de oorschelp en het trommelvlies. Vaak groeien er daarna gisten (Malassezia) of bacteriën in. Blijft de ontsteking terugkomen, dan wordt de wand van de gehoorgang dikker en de gang smaller. Het trommelvlies en het middenoor kunnen mee aangetast raken.

Het komt heel vaak voor. In een Britse studie van 22.333 honden bij de eerstelijnsdierenarts (VetCompass, 2016) had 7,3 % in één jaar een oorontsteking. Alleen tandvleesproblemen werden in die groep vaker vastgesteld (O’Neill e.a. 2021; O’Neill, James e.a. 2021). Bij de Labrador Retriever was het in een eerdere VetCompass-studie de meest voorkomende aandoening (10,4 %), en bij chocoladebruine labradors liep dat op tot 23,4 % (McGreevy e.a. 2018).

Waaraan herken je het?

• je hond schudt vaak met zijn kop of krabt aan zijn oren;
• de oorschelp of de gehoorgang is rood, warm of gezwollen;
• er komt bruin, geel of etterig vuil uit het oor, vaak met een vieze geur;
• hij is pijnlijk als je zijn oor of kop aanraakt, of houdt zijn kop scheef.

Een oorontsteking kan op elke leeftijd voorkomen. In de Britse studie waren honden ouder dan een jaar duidelijk vaker getroffen dan pups, en de mediane leeftijd bij diagnose was 4,7 jaar. Twijfel je, ga dan naar de dierenarts. Druppel niets in een oor waarvan je niet weet of het trommelvlies nog heel is.

Hoe ontstaat het?

Dierenartsen kijken naar vier soorten oorzaken. Er is een eerste oorzaak die de ontsteking start, zoals een huidallergie, een grasaar of oormijt. Daarna komen bijkomende infecties met gist of bacteriën. Aanleg maakt het oor gevoeliger: hangoren, veel haar in de gehoorgang, vocht na het zwemmen. En chronische veranderingen houden het probleem in stand (O’Neill e.a. 2021).

Allergie is de belangrijkste eerste oorzaak. In een Griekse studie van 100 honden met een oorontsteking had 43 een allergische huidziekte. Bij 63 honden kwam de ontsteking steeds terug (Saridomichelakis e.a. 2007). Veel honden met atopische dermatitis hebben dus ook oorproblemen.

Bouw en ras doen ook mee. In de VetCompass-studie hadden honden met hangoren 1,76 keer zoveel kans als honden met staande oren, en honden met V-vormige flaporen 1,84 keer. Ten opzichte van kruisingen hadden onder meer de Labradoodle (2,95 keer), de Golden Retriever (2,23), de Cockapoo (2,22), de Franse Bulldog (2,11), de Cocker Spaniel (1,67) en de Labrador (1,64) meer kans. Poedelachtigen samen hadden 1,91 keer zoveel kans, door hun behaarde gehoorgang en een vaker voorkomende huidallergie. Rassen met staande oren en weinig huidproblemen hadden juist minder kans: de Chihuahua (0,20), de Border Collie (0,34), de Yorkshire Terrier (0,49) en de Jack Russell (0,52). Ook zwaardere honden en reuen hadden iets meer kans (O’Neill e.a. 2021).

Bij de Engelse Cocker Spaniel speelt vooral de bouw mee: in een VetCompass-studie hadden cockers 14,7 keer meer kans op oorafscheiding dan andere honden, maar juist minder kans op huidallergie (Engdahl e.a. 2024). Bij kruisingen zoals de Labradoodle en de Cockapoo kunnen de risico’s van beide ouderrassen samenkomen. De onderzoekers waarschuwen fokkers daarom om die risico’s niet bewust te combineren.

Welk onderzoek vraag je bij de ouders?

Er bestaat geen test voor oorontsteking: geen DNA-test en geen officieel screeningsprogramma. De aanleg is polygeen (veel genen samen) en hangt sterk samen met de bouw en met huidallergie. Een kweker kan je dus geen uitslag tonen. Je kunt wel gericht vragen en kijken:

• De oorgeschiedenis van de ouders. Hebben vader en moeder (en liefst de grootouders) vaak oorontsteking gehad? Krijgen ze geregeld oordruppels of medicatie tegen jeuk?
• Allergie in de lijn. Omdat allergie de belangrijkste oorzaak is, telt alles wat op de pagina over atopische dermatitis staat ook hier.
• De oren zelf. Kijk in de oren van de moeder: ze horen schoon en reukloos te zijn. Een hond die steeds met zijn kop schudt of aan zijn oren krabt, is een signaal.
• De bouw. Overdreven zware, behaarde hangoren of een erg nauwe gehoorgang verhogen de kans. Bij een kruising vraag je naar beide ouderrassen.

De FCI-fokstrategie vraagt om alleen met klinisch gezonde honden te fokken, en om problemen zonder test even zwaar te laten wegen in het fokbeleid als aandoeningen waarvoor wel een test bestaat (FCI 2010). Een kweker die openlijk over oorproblemen in zijn lijn praat, verdient meer vertrouwen dan een kweker die zegt dat ze “nooit” voorkomen.

Behandeling en kosten

Een eerste, eenvoudige oorontsteking behandelt de dierenarts meestal met een reiniging en oordruppels. Die bevatten vaak een middel tegen gist en bacteriën en een ontstekingsremmer. Bij een ontsteking die terugkomt, is dat niet genoeg. Volgens een overzichtsartikel van Nuttall (2023) is een terugkerende oorinfectie altijd het gevolg van iets anders, meestal een allergie. Wie alleen de infectie behandelt, krijgt steeds nieuwe opflakkeringen, met chronische schade, pijn en resistente bacteriën. Uiteindelijk kan dan alleen nog een grote operatie helpen, waarbij de hele gehoorgang wordt weggenomen. De meeste van die operaties zijn te vermijden met een tijdige, goede aanpak: eerst het oor tot rust brengen, daarna een onderhoudsbehandeling, en de onderliggende oorzaak mee aanpakken.

Over de kosten: Test-Aankoop rekende in 2021 in België op ongeveer € 100 voor een oorontsteking, bij een gewone raadpleging van € 25 tot € 50. Een hond met chronische oorproblemen kost veel meer: herhaalde controles, onderzoek van het oorvuil, onderzoek onder verdoving en een eventuele operatie bij een specialist. Een verzekering kan helpen, maar veel polissen sluiten erfelijke en al bestaande aandoeningen uit (Test-Aankoop 2025). Lees de voorwaarden dus vóór je tekent, en sluit ze af zolang je hond nog geen oorproblemen heeft gehad.

Wat kun je zelf doen?

• Kijk wekelijks in de oren en ruik eraan. Zo zie je een ontsteking vroeg.
• Maak niet te veel schoon. De Britse onderzoekers raden een voorzichtige aanpak aan: het zichtbare vuil wegvegen met een droog papiertje, een oorreiniger alleen als het nodig is, en niet overdreven reinigen. Gebruik geen wattenstaafjes in de gehoorgang.
• Droog de oren na het zwemmen of wassen, zeker bij hangoren.
• Hou je hond op gewicht. Zwaardere honden hadden vaker oorontsteking.
• Maak de behandeling af en ga terug voor de controle, ook als het oor al beter lijkt.
• Laat een terugkerende ontsteking verder onderzoeken. Komt het oor steeds terug, vraag dan of er een allergie achter zit.

Het uitplukken van haar uit de gehoorgang is onder dierenartsen omstreden. Bespreek dat met je dierenarts in plaats van het standaard te laten doen bij de trimmer.

Bronnen