Mitralisklepziekte (MMVD)

Mitralisklepziekte is de hartziekte die dierenartsen het vaakst zien, vooral bij kleine honden op oudere leeftijd. Bij een paar rassen komt ze veel vaker en vroeger voor, met de Cavalier King Charles Spaniel als bekendste voorbeeld. Een DNA-test bestaat niet, maar met regelmatig hartonderzoek bij de ouderdieren kan een kweker het risico wel verkleinen.

Wat is het?

De mitralisklep zit in de linkerhelft van het hart, tussen de voorkamer en de kamer. Bij deze ziekte worden de klepbladen dikker en vervormd (myxomateuze degeneratie), waardoor de klep niet meer goed sluit. Bij elke hartslag stroomt er dan wat bloed terug. Dat hoort de dierenarts als een hartruis. Na verloop van tijd vergroot het hart, en uiteindelijk kan er hartfalen ontstaan: vocht in de longen, met benauwdheid als gevolg.

Volgens de richtlijn van de Amerikaanse vereniging van veterinaire internisten (ACVIM) gaat het om ongeveer 75 % van de hondenpatiënten met een hartziekte in Noord-Amerikaanse dierenartspraktijken. In een Britse studie bij bijna 112.000 honden in eerstelijnspraktijken (VetCompass, 2010–2011) had 0,36 % de diagnose, maar had 3,5 % een hartruis die erbij paste. De mediane leeftijd bij de diagnose was 10,6 jaar, en reuen hadden 1,4 keer meer kans dan teven (Mattin e.a. 2015).

In diezelfde studie hadden Cavaliers 47 keer meer kans op de diagnose dan kruisingen. Ook de Chihuahua (6 keer), de Poedel en de Shih Tzu (bijna 3 keer), de Yorkshire Terrier en de Border Collie (ongeveer 2 keer) hadden een verhoogde kans. Bij de Cavalier heeft volgens UFAW ongeveer de helft van de honden op vijfjarige leeftijd een hartruis, en op tienjarige leeftijd bijna allemaal.

Waaraan herken je het?

In het begin merk je niets. Vaak hoort de dierenarts de hartruis tijdens een gewone controle of bij het vaccineren. Bij Cavaliers begint dat volgens UFAW vaak al rond 3–4 jaar bij reuen en 4–5 jaar bij teven, bij andere rassen meestal pas veel later (in de Britse studie was de helft van de honden bij de diagnose ouder dan 10,6 jaar).

De ACVIM deelt de ziekte in stadia in: A (risicoras, nog geen afwijking), B1 en B2 (een lekkende klep zonder klachten, in B2 met een duidelijk vergroot hart), C (hartfalen) en D (hartfalen dat niet meer op de gewone behandeling reageert). Signalen dat het hart het moeilijk krijgt:

• sneller ademen in rust of tijdens de slaap (volgens de ACVIM het beste vroege teken);
• hoesten, vooral ‘s nachts of na inspanning;
• sneller moe, minder zin om te wandelen;
• onrustig slapen, benauwdheid of flauwvallen.

Merk je een van deze signalen, of ademt je hond in rust opvallend snel, ga dan naar de dierenarts. Bij ernstige benauwdheid is het een spoedgeval.

Hoe ontstaat het?

De klep slijt bij elke hond met de jaren, maar bij sommige rassen gebeurt dat veel sneller. Er speelt dus een erfelijke factor mee. Die is polygeen: veel genen spelen een kleine rol, en er is geen enkel gen dat de ziekte verklaart. Daardoor bestaat er geen DNA-test. Bij de Cavalier is de erfelijkheidsgraad van een hartruis geschat op 0,64, en ongeveer 70 % van de nakomelingen van aangetaste ouders krijgt de aandoening ook (UFAW). Kleine rassen en reuen lopen meer risico.

Welk onderzoek vraag je bij de ouders?

Omdat er geen DNA-test is, steunt de selectie op hartonderzoek op leeftijd: het hart beluisteren met een stethoscoop (auscultatie), eventueel aangevuld met een hartecho. De ACVIM raadt voor kleine risicorassen een jaarlijkse controle aan.

• Nederland, Cavalier: de Raad van Beheer schrijft voor dat elk fokdier jaarlijks wordt beluisterd door een gediplomeerde dierenarts-internist of -cardioloog. Een dier jonger dan vijf jaar met een hartruis wordt uitgesloten, tenzij een hartecho aantoont dat de ruis een niet-erfelijke oorzaak heeft. Een hond die pas na zijn vijfde een ruis krijgt, mag verder fokken als hij na zijn vierde minstens één keer ruisvrij was.
• Denemarken: daar combineert het verplichte fokprogramma voor Cavaliers het beluisteren met een hartecho, vanaf 1,5 jaar en opnieuw op 4 jaar. Honden met twee goedgekeurde ouders hadden na 8 à 10 jaar 73 % minder kans op een hartruis dan de honden van vóór het programma (Birkegård e.a. 2016). Een Zweeds programma dat alleen op beluisteren steunde, gaf volgens UFAW geen duidelijke daling.
• Verenigd Koninkrijk: de Royal Kennel Club heeft sinds 2019 een hartschema voor Cavaliers, gebaseerd op het Deense model, met beluisteren en een hartecho door speciaal opgeleide cardiologen.
• Vlaanderen: een wettelijke hartnorm vonden we niet. Wie een stamboom geeft, volgt het goedgekeurde fokprogramma van het ras. Vraag de kweker welke hartonderzoeken daarin staan.

Vraag de kweker: de datum en uitslag van het laatste hartonderzoek van beide ouders, wie het deed (cardioloog of internist), en of de grootouders op vijfjarige leeftijd nog geen hartruis hadden. Bij rassen zonder verplicht hartonderzoek, zoals de Chihuahua of de Yorkshire Terrier, vraag je of de ouders beluisterd zijn en hoe oud en gezond de grootouders werden. Een goede uitslag bij een jonge ouder is geen garantie: de ziekte kan later nog verschijnen. Daarom zegt een ouderdier dat op latere leeftijd nog hartruisvrij is, meer.

Behandeling en kosten

Mitralisklepziekte geneest niet: medicatie remt de ziekte af en verlicht de klachten. In stadium B2 raadt de ACVIM pimobendan aan. In de EPIC-studie stelde dat middel het begin van hartfalen gemiddeld zo’n 15 maanden uit (Boswood e.a. 2016). Bij hartfalen komen er plaspillen en andere hartmedicatie bij. Een operatie die de klep herstelt, gebeurt alleen in enkele gespecialiseerde centra in het buitenland. Bij de Cavalier is de overleving na ernstig hartfalen volgens UFAW gemiddeld ongeveer zeven maanden.

De Nederlandse verzekeraar Univé noemt als richtprijzen € 100–200 voor een consult bij een specialist, € 80–250 voor een echo of röntgenfoto, € 70–150 voor een hartfilmpje (ECG) en € 30–80 per maand voor hartmedicatie. In hun rekenvoorbeeld kost een hond met hartfalen ongeveer € 600 per jaar aan medicatie plus € 600 voor controle-echo’s.

Veel polissen sluiten erfelijke of al bestaande aandoeningen uit. Lees de voorwaarden, en verzeker je hond voordat de dierenarts een hartruis vaststelt.

Wat kun je zelf doen?

• Kies een kweker die beide ouders op leeftijd laat onderzoeken, liefst met een hartecho.
• Laat het hart van je hond elk jaar beluisteren, ook als hij gezond lijkt.
• Heeft hij een hartruis, vraag dan een hartecho en spreek controles af. Zo kan een behandeling op tijd starten.
• Tel thuis af en toe het aantal ademhalingen per minuut als je hond slaapt. Vraag je dierenarts wat normaal is voor jouw hond, en meld een duidelijke stijging.
• Hou je hond op een gezond gewicht.

Bronnen