# Border Collie

URL: https://www.welkehond.be/ras/border-collie/

De Border Collie is de hoedhond bij uitstek: razendslim, gevoelig en bijna niet moe te krijgen. Hij past bij actieve mensen die elke dag tijd willen steken in beweging, training of een hondensport. Wie een rustige gezinshond zoekt die tevreden is met een rondje om de kerk, kiest beter een ander ras.

## Kenmerken

| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| Engelse naam | Border Collie |
| Andere namen | Border |
| Rasgroep | [Herdershonden en veedrijvers](https://www.welkehond.be/rasgroep/herders-en-veedrijvers/) (FCI-standaard nr. 297) |
| Kruising | nee |
| Herkomst | Verenigd Koninkrijk |
| Grootte | Middel |
| Gewicht | 14–25 kg |
| Schofthoogte | 46–56 cm |
| Levensverwachting | 12–14 jaar |
| Karakter | Intelligent, Werklust, Hoedinstinct, Gevoelig, Wil graag behagen |
| Geschikt voor | Sportieve baasjes, Hondensport |
| Woont minstens in | Huis met grote tuin |
| Bekende aandoeningen | Epilepsie, Collie Eye Anomaly (CEA), Heupdysplasie (HD), Aangeboren doofheid, Glaucoom, Neuronale ceroïd-lipofuscinose (NCL) |
| Aanbevolen onderzoeken bij de ouders | HD, ED, ECVO, Gonioscopie, DNA: CEA, DNA: TNS, DNA: CL, DNA: GGD, BAER |
| Kortsnuitig (brachycefaal) | nee |
| Allergievriendelijker (weinig verharing; geen enkele hond is hypoallergeen) | nee |

## Scores

Scores lopen van 1 tot 5 en zeggen hoeveel van een eigenschap een ras heeft; 5 is dus niet altijd beter (veel blaffen of een hoog gezondheidsrisico is een 5).

| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| Energie | 5/5 (1 = rustig, 5 = heel actief) |
| Hersenwerk nodig | 5/5 (1 = weinig, 5 = dagelijks een taak) |
| Trainbaarheid | 5/5 (1 = eigenwijs, 5 = leert makkelijk) |
| Met kinderen | 3/5 (1 = afgeraden, 5 = zeer geschikt) |
| Met andere honden | 3/5 (1 = liefst alleen, 5 = zeer sociaal) |
| Met katten en kleine dieren | 3/5 (1 = sterke prooidrift, 5 = gaat goed samen) |
| Met vreemden | 3/5 (1 = gereserveerd, 5 = iedereen is een vriend) |
| Kan alleen blijven | 2/5 (1 = moeilijk, 5 = goed) |
| Waaksheid | 3/5 (1 = nauwelijks, 5 = zeer waaks) |
| Blaffen | 4/5 (1 = zelden, 5 = veel) |
| Verharing | 3/5 (1 = nauwelijks, 5 = zeer veel) |
| Vachtverzorging | 3/5 (1 = weinig, 5 = dagelijks + trimsalon) |
| Kwijlen | 1/5 (1 = zelden, 5 = veel) |
| Gezondheidsrisico | 2/5 (1 = laag, 5 = hoog) |

## Kosten en benodigdheden

| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| Kosten per jaar | € 850–2.250 (prijspeil 2026, zonder aankoop) |
| Aankoop bij een erkende kweker | € 600–1.200 |
| Voer per maand | 7,5–11,5 kg |
| Benchmaat | XL |
| Borstomvang | 60–75 cm |

## Karakter

De rasstandaard (FCI) beschrijft de Border Collie als volhardend, hardwerkend en zeer volgzaam: alert, intelligent en nooit nerveus of agressief. De Border Collie Club Nederland benadrukt zijn sterke focus en de typische "eye", de intense blik waarmee hij schapen stuurt. Hij hecht zich sterk aan zijn baas, pikt nieuwe commando's razendsnel op en reageert op de kleinste verandering in je stem of lichaamstaal.

Die gevoeligheid heeft een keerzijde. Veel Border Collies schrikken van harde, plotselinge geluiden zoals onweer of vuurwerk en kunnen snel overprikkeld raken. Ze slaan aan bij bezoek of geluiden buiten, en zonder taak verzinnen ze er zelf een: fietsers, auto's of de kat "hoeden" bijvoorbeeld.

## Geschikt voor wie?

- Sportieve mensen die dagelijks lang wandelen, lopen of fietsen (na de groeiperiode).
- Wie een hondensport wil doen: agility, obedience, flyball, speurwerk of schapendrijven.
- Mensen die graag trainen en consequent en positief willen werken.
- Gezinnen met wat oudere kinderen die rustig met een hond kunnen omgaan. Laat een hond en een jong kind nooit zonder toezicht samen, ongeacht het ras.

## Minder geschikt voor

- Wie weinig tijd heeft of vaak lang van huis is. Een Border Collie verveelt zich snel en kan dan vernielen of blaffen.
- Een appartement zonder tuin of een drukke stadsomgeving met veel prikkels.
- Gezinnen met jonge, drukke kinderen: het hoedinstinct zorgt soms voor in de hielen happen.
- Een huishouden met katten of konijnen, tenzij de hond ermee opgroeit. Ook dan kan hij ze blijven drijven.
- Beginners die een makkelijke eerste hond zoeken. Een Border Collie leert ongewenst gedrag even snel als gewenst gedrag.

## Beweging en training

De Royal Kennel Club rekent op meer dan 2 uur beweging per dag. Het gaat niet alleen om wandelen: een Border Collie heeft ook dagelijks hersenwerk nodig. Zoekspelletjes, trucjes, gehoorzaamheidsoefeningen of een sport waarin hij met jou samenwerkt, zijn even belangrijk als kilometers. Leer hem ook om tot rust te komen. Sommige Border Collies blijven anders eindeloos balletjes najagen en raken zo net meer opgefokt.

Er bestaan twee soorten lijnen. Werklijnen (vaak met een ISDS-stamboom) worden gefokt op hun werk met schapen en zijn doorgaans nog intensiever en gedrevener. Lijnen met een FCI-stamboom (in Nederland NHSB, in België via de erkende stamboekverenigingen) worden ook op uiterlijk geselecteerd en zijn vaak iets makkelijker in huis. Ook een "showlijn" blijft een werkhond.

Een pup mag de eerste maanden minder intensief bewegen: korte wandelingen, veel vrij spelen, geen lange fietstochten of herhaald springen tot het skelet volgroeid is. Pups vragen in het begin ook veel tijd voor zindelijkheid, socialisatie en leren alleen zijn.

## Verzorging

De vacht is glad of halflang met een dichte ondervacht. De Royal Kennel Club raadt aan om meer dan één keer per week te borstelen. Tijdens de rui, meestal in het voor- en najaar, verliest hij meer haar en borstel je beter dagelijks. Een trimsalon is niet nodig. Kijk na een wandeling in het veld de poten en de oren na op zaadjes of klitten.

## Gezondheid

De Border Collie heeft een relatief lange levensverwachting. In de grote Britse VetCompass-studie van McMillan e.a. (2024) was de mediane leeftijd bij overlijden 13,1 jaar, iets langer dan bij kruisingen (12 jaar). Toch komen er erfelijke aandoeningen voor:

- **Epilepsie:** terugkerende aanvallen. In een Duitse studie bij 49 Border Collies met erfelijke epilepsie had ongeveer de helft een ernstig verloop, en bij veel honden werkten de medicijnen onvoldoende (Hülsmeyer e.a. 2010). Er is geen DNA-test. Vraag of er epilepsie in de familie voorkomt.
- **Collie Eye Anomaly (CEA):** een aangeboren afwijking van het oog, van mild tot blindheid. Er is een DNA-test.
- **Heupdysplasie (HD):** een ontwikkelingsstoornis van het heupgewricht die later artrose geeft.
- **Doofheid:** zowel aangeboren doofheid als doofheid die pas op volwassen leeftijd begint (EAOD, rond 3 tot 5 jaar).
- **Glaucoom:** verhoogde oogdruk door een afwijking in de afvoer van oogvocht. Er is een oogonderzoek (gonioscopie) en een DNA-test voor het risico.
- **Neuronale ceroïd-lipofuscinose (NCL, ook CL):** een zeldzame, dodelijke stapelingsziekte in de zenuwcellen. Jonge honden krijgen gedragsveranderingen, worden blind en verliezen hun coördinatie. Bij de Border Collie is de oorzakelijke mutatie bekend (Melville e.a. 2005), dus dragers zijn met een DNA-test op te sporen.
- **Trapped Neutrophil Syndrome (TNS):** een zeldzame, ernstige erfelijke afweerstoornis waarvoor een DNA-test bestaat.
- **Open ductus arteriosus (PDA):** een aangeboren hartafwijking waarbij een bloedvat na de geboorte niet sluit. Border Collies hebben er aanleg voor (UFAW). De dierenarts hoort meestal een typisch hartgeruis bij de eerste puppycontrole, en een tijdige ingreep kan de hond genezen.

**Vraag bij de ouderdieren naar:** HD- en ED-foto's, een recent ECVO-oogonderzoek (met gonioscopie), DNA-uitslagen voor CEA, TNS, CL en glaucoom (GGD), en een gehoortest (BAER). De Nederlandse rasverenigingen stellen minstens HD en een ECVO-oogonderzoek verplicht. MDR1 (gevoeligheid voor bepaalde geneesmiddelen) is bij de Border Collie zeldzaam, maar de Royal Kennel Club noemt de test wel.

Een huisdierverzekering is bij dit ras het overwegen waard, vooral omdat epilepsie levenslange medicatie en controles kan vragen. Let wel op uitsluitingen voor erfelijke aandoeningen.

## Wat kost een Border Collie?

Een pup met stamboom kost ongeveer € 600 tot 1.200 (indicatie). Daarna reken je op € 850 tot 2.250 per jaar voor een volwassen, gezonde hond. Daarin zitten voer, preventieve dierenzorg (vaccinaties, ontworming, vlooien- en tekenmiddel), een verzekering, borstels en shampoo, en speelgoed, lijnen en kauwartikelen. Omdat een Border Collie veel beweegt, eet hij meer dan een even zware rustige hond.

Niet inbegrepen: de aankoop, eenmalige kosten (bench, mand, tuig, chip en registratie, puppyvaccinaties, puppycursus), lessen of wedstrijden in een hondensport, pension en onverwachte dierenartskosten. In België betaal je geen hondenbelasting. In Nederland heffen sommige gemeenten die nog wel.

## Wat heb je nodig?

- **Bench:** maat XL (± 107 × 71 × 77 cm). Kleine teven passen soms in een L. Reken met de lengte van neus tot staartaanzet plus 10 tot 15 cm.
- **Tuig:** een borstomvang van ongeveer 60 tot 75 cm. Meet je eigen hond, want de maten verschillen per merk.
- **Voer:** ongeveer 7,5 tot 11,5 kg brokken per maand, afhankelijk van gewicht en activiteit.
- **Verzorging:** een zachte borstel, een ondervachtborstel of -kam voor de rui, een nagelknipper en een tandenborstel.
- **Bezigheid:** snuffelmat, voerpuzzels, een lange lijn voor de training en stevig speelgoed om samen mee te spelen.

## Adopteren of kopen?

Kijk eerst in een asiel. In Vlaanderen vind je honden van alle erkende asielen op adopteereendier.be, in Nederland via Ikzoekbaas.nl van de Dierenbescherming. Border Collies komen ook in het asiel terecht, vaak omdat de eigenaar de energie onderschatte. Beide Nederlandse rasverenigingen hebben een herplaatsingspagina (zie de organisaties hieronder).

Kies je voor een pup, begin dan bij een rasvereniging. In België is dat de Belgian Border Collie Club (BBCC), met een fokkerslijst via de fokcommissie. In Nederland kun je terecht bij de puppylijsten van de Border Collie Club Nederland of de Rasvereniging Border Collie Nederland: daar staan alleen nesten die aan het verenigingsfokreglement voldoen. Let daarnaast op:

- Je ziet de moederhond en, als het kan, ook de vader of beelden van hem aan het werk. Let op een evenwichtig, niet angstig karakter.
- Vraag de uitslagen van HD, ED, het ECVO-oogonderzoek en de DNA-tests (CEA, TNS, CL, GGD) van beide ouders, en kijk ze na in de databank.
- Vraag of er epilepsie of doofheid in de lijn voorkomt. Een goede fokker vertelt ook de minder leuke kanten.
- Kies bewust tussen een werklijn en een FCI-lijn, afhankelijk van wat je met de hond wilt doen.
- In Vlaanderen moet een stamboom sinds juli 2025 komen van een door Vlaanderen erkende stamboekvereniging, met een goedgekeurd fokprogramma. In Nederland gelden sinds 1 oktober 2026 de foknormen van de Raad van Beheer.

## Vergelijkbare rassen

- [Australian Shepherd](https://www.welkehond.be/ras/australian-shepherd/): even gedreven hoedhond, iets beschermender en gereserveerder tegenover vreemden.
- Shetland Sheepdog: kleiner en wat makkelijker in huis, maar blaft veel.
- [Mechelse Herder](https://www.welkehond.be/ras/mechelse-herder/): voor wie nog meer werkdrift en een waakse hond zoekt.
- Australian Kelpie: een onvermoeibare werkhond met een kortere vacht.
- Collie (langhaar): een rustiger familielid met meer vacht.

## Bronnen

- **[fci]** FCI-rasstandaard nr. 297, Border Collie – https://www.fci.be/Nomenclature/Standards/297g01-en.pdf
- **[rkc]** The Royal Kennel Club, Border Collie (breed facts, health schemes, Breed Watch) – https://www.royalkennelclub.com/search/breeds-a-to-z/breeds/pastoral/border-collie/
- **[rvb-ras]** Raad van Beheer, rasinformatie Border Collie – https://www.houdenvanhonden.nl/hondenrassen/alle-rassen/fci-groep-1/border-collie/
- **[bccn]** Border Collie Club Nederland, karakter & eigenschappen, rasinformatie en gezondheid – https://bccn.nl/border-collie-karakter-eigenschappen/ · https://bccn.nl/border-collie-rasinformatie/ · https://bccn.nl/gezondheid-border-collie/
- **[vetcompass-mcmillan2024]** McMillan K.M., Bielby J., Williams C.L., Upjohn M.M., Casey R.A., Christley R.M. (2024). Longevity of companion dog breeds: those at risk from early death. *Scientific Reports* 14:531 (suppl. tabel S3) – https://doi.org/10.1038/s41598-023-50458-w
- **[ufaw]** UFAW (Science for Animal Welfare), Genetic welfare problems: Border Collie (idiopathische epilepsie, open ductus arteriosus) – https://scienceforanimalwelfare.org/species/dog/border-collie/
- **[hulsmeyer2010]** Hülsmeyer V., Zimmermann R., Brauer C., Sauter-Louis C., Fischer A. (2010). Epilepsy in Border Collies: clinical manifestation, outcome, and mode of inheritance. *Journal of Veterinary Internal Medicine* 24(1):171–178 – https://doi.org/10.1111/j.1939-1676.2009.0438.x
- **[melville2005]** Melville S., Wilson C., Chiang C., Studdert V., Lingaas F., Wilton A. (2005). A mutation in canine CLN5 causes neuronal ceroid lipofuscinosis in Border collie dogs. *Genomics* 86(3):287–294 – https://doi.org/10.1016/j.ygeno.2005.06.005
- **[firdova2016]** Firdova Z. e.a. (2016). The prevalence of ABCB1:c.227_230delATAG mutation in affected dog breeds from European countries. *Research in Veterinary Science* 106:89–92 – https://doi.org/10.1016/j.rvsc.2016.03.016
- **[akc]** American Kennel Club, Border Collie (alleen ter controle) – https://www.akc.org/dog-breeds/border-collie/

## Verenigingen en herplaatsing

- [Belgian Border Collie Club (BBCC)](https://www.belgianbordercollieclub.be/): rasvereniging, BE
- [BBCC – fokkers (fokcommissie)](https://www.belgianbordercollieclub.be/Home/Disciplines/Fokcommissie/Fokkers): kwekerslijst, BE
- [Border Collie Club Nederland (BCCN)](https://bccn.nl/): rasvereniging, NL
- [BCCN-puppylijst (nesten volgens het verenigingsfokreglement)](https://bccn.nl/border-collie-pup/): kwekerslijst, NL
- [BCCN herplaatsers](https://bccn.nl/herplaatsers/): herplaatsing, NL
- [Rasvereniging Border Collie Nederland (RBCNL)](https://www.rbcnl.nl/): rasvereniging, NL
- [RBCNL puppielijst](https://www.rbcnl.nl/puppielijst): kwekerslijst, NL
- [RBCNL herplaatsing](https://www.rbcnl.nl/Herplaatsing): herplaatsing, NL
- [Raad van Beheer – rasinformatie Border Collie](https://www.houdenvanhonden.nl/hondenrassen/alle-rassen/fci-groep-1/border-collie/): kennelclub, NL