# Progressieve retina-atrofie (PRA) bij honden

URL: https://www.welkehond.be/aandoening/pra/

> Een groep erfelijke netvliesziekten waarbij een hond eerst 's nachts en later helemaal blind wordt. Niet te behandelen, wel te voorkomen met een DNA-test bij de ouders.

| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| Andere namen | PRA, prcd, PRA-prcd, netvliesdegeneratie, progressive retinal atrophy, erfelijke blindheid |
| Categorie | Ogen |
| Erfelijkheid | Erfelijk |
| Onderzoek bij de ouderdieren | DNA-test op de PRA-vorm(en) van het ras (bv. prcd) en een jaarlijks ECVO-oogonderzoek |
| DNA-test | ja |
| Bijgewerkt | 2026-10-07 |

Progressieve retina-atrofie (PRA) is geen pijnlijke ziekte, maar wel een ingrijpende: de hond wordt langzaam blind en daar bestaat geen behandeling voor. Het goede nieuws is dat je voor de meeste rassen met PRA vooraf kunt laten testen of een pup risico loopt. Wie een pup koopt van ouders met een DNA-uitslag en een recent oogonderzoek, heeft de kans op PRA grotendeels in de hand.

## Wat is het?

Het netvlies (retina) achter in het oog zet licht om in signalen voor de hersenen. Dat gebeurt door twee soorten zintuigcellen: staafjes voor zien bij weinig licht en kegeltjes voor zien bij daglicht en scherp zien. Bij PRA sterven die cellen geleidelijk af, meestal eerst de staafjes en daarna de kegeltjes. Het eindpunt is bij bijna alle vormen volledige blindheid aan beide ogen (Mellersh 2014).

PRA is eigenlijk een verzamelnaam. Volgens het Canine Genetics Centre van de Universiteit van Cambridge zijn er bij meer dan 160 rassen erfelijke oogziekten beschreven, veroorzaakt door varianten in meer dan 60 genen (Canine Genetics Centre). De vorm die het vaakst voorkomt, is **prcd** (progressive rod-cone degeneration). Dezelfde fout in het PRCD-gen werd in 2006 gevonden bij 18 rassen of rasvariëteiten tegelijk (Zangerl e.a. 2006). Ze komt onder meer voor bij de [poedel](https://www.welkehond.be/ras/poedel/), de [Engelse cocker spaniel](https://www.welkehond.be/ras/engelse-cocker-spaniel/), de labrador, de [golden retriever](https://www.welkehond.be/ras/golden-retriever/), de [Nova Scotia Duck Tolling Retriever](https://www.welkehond.be/ras/nova-scotia-duck-tolling-retriever/), de [Lagotto Romagnolo](https://www.welkehond.be/ras/lagotto-romagnolo/), de Australian Shepherd, de chihuahua en de yorkshire terrier (OMIA; Canine Genetics Centre). Daarnaast heeft de golden retriever twee eigen vormen (GR-PRA1 en GR-PRA2) en bestaan er bij de teckel andere vormen (cord1 en NECAP1).

Hoe vaak PRA voorkomt, verschilt sterk per ras en per land, en betrouwbare cijfers over zieke honden zijn schaars. Wel is gemeten hoeveel honden het prcd-gen droegen: in het Verenigd Koninkrijk had 7,8% van de genkopieën bij labradors en 5,7% bij cockers de prcd-fout vóór de DNA-test beschikbaar was (Lewis en Mellersh 2019).

## Waaraan herken je het?

Het eerste teken is bijna altijd **nachtblindheid**: de hond aarzelt in de schemering, botst 's avonds tegen meubels of wil niet meer in een donkere tuin. Later gaat ook het zien bij daglicht achteruit. Bij een deel van de honden ontstaat in een laat stadium staar ([cataract](https://www.welkehond.be/aandoening/cataract/)) als gevolg van de PRA (Mellersh 2014).

De leeftijd verschilt per vorm. Bij prcd zien pups er normaal, en beginnen de klachten in de puberteit of op jongvolwassen leeftijd (OMIA); vaak merk je pas iets als de hond al enkele jaren oud is. Omdat het langzaam gaat en honden zich goed aanpassen met neus en oren, valt het vaak laat op. Twijfel je aan het zicht van je hond? Ga naar de dierenarts, die je zo nodig doorverwijst naar een oogspecialist.

## Hoe ontstaat het?

PRA is zuiver **erfelijk**: voeding, beweging of opvoeding spelen geen rol. De meeste vormen, waaronder prcd, erven **autosomaal recessief** over (Zangerl e.a. 2006; OMIA). Een hond wordt alleen ziek als hij van beide ouders een foute genkopie krijgt. Een hond met één foute kopie is drager: hij wordt zelf niet ziek, maar geeft de fout aan de helft van zijn pups door.

Daarom kan PRA "uit het niets" opduiken: twee gezonde dragers krijgen samen gemiddeld een kwart zieke pups. Bij rassen met een kleine genenpool of veel gebruikte reuen kan een fout snel verspreid raken. Kruisingen zijn niet vanzelf veilig: omdat prcd zowel bij de poedel als bij de cocker, de labrador en de golden voorkomt, kunnen ook een [cockapoo](https://www.welkehond.be/ras/cockapoo/), [labradoodle](https://www.welkehond.be/ras/labradoodle/) of [goldendoodle](https://www.welkehond.be/ras/goldendoodle/) twee foute kopieën erven.

## Welk onderzoek vraag je bij de ouders?

**1. Een DNA-test op de PRA-vorm(en) van het ras.** Vraag bij beide ouders de uitslag op papier, met het chipnummer van de geteste hond. Zo lees je de uitslag:

- **Vrij** (twee gezonde kopieën): de hond krijgt deze vorm niet en geeft ze niet door.
- **Drager** (één foute kopie): zelf gezond, geeft de fout aan gemiddeld de helft van de pups door.
- **Lijder** (twee foute kopieën): wordt vrijwel zeker blind en geeft de fout aan alle pups door.

Een pup loopt alleen risico als **beide** ouders minstens drager zijn. Vrij × drager is daarom een aanvaardbare combinatie: geen enkele pup wordt ziek, al kan de helft drager zijn. Drager × drager of een combinatie met een lijder hoort niet. In Vlaanderen heeft sinds 1 juli 2025 elk ras een goedgekeurd fokprogramma met de verplichte onderzoeken (Vlaamse overheid). Zo'n programma werkt bij recessieve aandoeningen met dezelfde logica: in dat van de Belgische herders is een DNA-combinatie alleen toegestaan als minstens één ouder vrij is, en een hond die vrij is "door afstamming" (beide ouders vrij getest, ouderschap bevestigd) hoeft niet opnieuw getest te worden (fokprogramma Belgische herders). Vraag de kweker welke testen het programma van jouw ras verplicht. In Nederland verplichten verschillende rasverenigingen de PRA-test, zoals bij de cocker, de golden en de toller.

**2. Een recent ECVO-oogonderzoek.** Een erkende oogarts (ECVO-specialist of lid van een nationaal oogpanel) onderzoekt de ogen na het verwijden van de pupillen (ECVO). Dat onderzoek vindt ook PRA-vormen waarvoor nog geen DNA-test bestaat. Voor fokdieren adviseert de ECVO een onderzoek **elk jaar**: het certificaat is een jaar geldig (ECVO). Bij PRA geldt het strengste ECVO-advies: niet fokken met de lijder, en ook niet met zijn ouders of nakomelingen, tenzij een DNA-test hun status aantoont (ECVO).

**Wat een goede uitslag niet garandeert:** een DNA-test zegt alleen iets over de geteste variant. Een hond die "prcd-vrij" is, kan nog een andere PRA-vorm dragen. Vraag dus welke testen voor het ras bestaan (bij de golden bijvoorbeeld ook GR-PRA1 en GR-PRA2) en combineer de DNA-uitslag met het oogonderzoek. Een ECVO-uitslag "vrij" van een jonge hond betekent op zijn beurt alleen dat er op dat moment niets te zien was: PRA kan later beginnen.

Dat testen werkt, blijkt uit Britse cijfers: binnen enkele jaren na de introductie van de DNA-test daalde de frequentie van de prcd-fout bij labradors en cockers met ruim 95% (Lewis en Mellersh 2019).

## Behandeling en kosten

Er bestaat **geen behandeling** die PRA afremt of geneest. Gentherapie werkt in proefopstellingen voor enkele zeldzame vormen, maar is geen behandeling die je bij de dierenarts kunt krijgen (Mellersh 2014).

De kosten liggen daardoor vooral bij de diagnose: een onderzoek bij een oogspecialist en soms een elektroretinogram (ERG), een meting van de netvliesfunctie onder verdoving. Ontstaat er als gevolg van PRA staar, dan heeft een staaroperatie meestal geen zin, omdat het netvlies zelf niet meer werkt. Bij een verzekering geldt: veel polissen sluiten erfelijke of al bestaande aandoeningen uit, dus lees de voorwaarden.

## Wat kun je zelf doen?

- **Vóór de aankoop:** vraag bij beide ouders de DNA-uitslag op PRA en een ECVO-oogonderzoek van minder dan een jaar oud. Bij een kruising: vraag naar de PRA-vormen van **beide** ouderrassen.
- **Na de aankoop:** let op hoe je hond zich in het donker gedraagt en laat bij twijfel de ogen nakijken.
- **Een blinde hond** kan een goed leven hebben. Hou de inrichting van je huis zo veel mogelijk hetzelfde, laat geen spullen rondslingeren, gebruik geluid en woorden als signaal en bescherm trappen en vijvers.
- **Fok je zelf,** of heeft je hond PRA: meld het aan de kweker en de rasvereniging. Zo kunnen ze verwante dieren testen.

## Rassen met een verhoogde kans

- [Poedel](https://www.welkehond.be/ras/poedel/)
- [Cockapoo](https://www.welkehond.be/ras/cockapoo/)
- [Engelse Cocker Spaniel](https://www.welkehond.be/ras/engelse-cocker-spaniel/)
- [Goldendoodle](https://www.welkehond.be/ras/goldendoodle/)
- [Labradoodle](https://www.welkehond.be/ras/labradoodle/)
- [Lagotto Romagnolo](https://www.welkehond.be/ras/lagotto-romagnolo/)
- [Nova Scotia Duck Tolling Retriever](https://www.welkehond.be/ras/nova-scotia-duck-tolling-retriever/)
- [Golden Retriever](https://www.welkehond.be/ras/golden-retriever/)

## Bronnen

- **[mellersh2014]** Mellersh C.S. (2014). The genetics of eye disorders in the dog. *Canine Genetics and Epidemiology* 1:3 – https://doi.org/10.1186/2052-6687-1-3
- **[zangerl2006]** Zangerl B., Goldstein O., Philp A.R. e.a. (2006). Identical mutation in a novel retinal gene causes progressive rod-cone degeneration in dogs and retinitis pigmentosa in humans. *Genomics* 88(5):551–563 – https://doi.org/10.1016/j.ygeno.2006.07.007
- **[lewis2019]** Lewis T.W., Mellersh C.S. (2019). Changes in mutation frequency of eight Mendelian inherited disorders in eight pedigree dog populations following introduction of a commercial DNA test. *PLoS ONE* 14(1):e0209864 – https://doi.org/10.1371/journal.pone.0209864
- **[cgc-pra]** Canine Genetics Centre, Universiteit van Cambridge, Progressive retinal atrophy (PRA) – https://www.canine-genetics.org.uk/?p=5930
- **[cgc-lijst]** Canine Genetics Centre, Universiteit van Cambridge, Retinal mutations by breed (2021) – https://www.canine-genetics.org.uk/wp-content/uploads/2021/09/Retinal-Mutations-Breed.pdf
- **[omia-prcd]** OMIA (Online Mendelian Inheritance in Animals), Progressive rod-cone degeneration (prcd) bij de hond – https://omia.org/OMIA001298/9615/
- **[ecvo-schema]** European College of Veterinary Ophthalmologists, ECVO Manual, hoofdstuk 3: The ECVO Hereditary Eye Disease Scheme (2024) – https://www.ecvo.org/media/chapter_3_eye_scheme_2024.pdf
- **[ecvo-leeftijd]** European College of Veterinary Ophthalmologists, ECVO Manual, hoofdstuk 7: Recommendations regarding age and frequency for eye examinations – https://www.ecvo.org/media/7-ecvo_age_and_frequency_recommendations.pdf
- **[ecvo-advies]** European College of Veterinary Ophthalmologists, ECVO Manual, hoofdstuk 8: The veterinary ophthalmologists' advice relating to hereditary eye disease control (2024) – https://www.ecvo.org/media/chapter_8_vet_advice_2024.pdf
- **[vlaanderen-fokkerij]** Vlaamse overheid, Fokkerijbesluit honden en katten – https://www.vlaanderen.be/natuur-milieu-en-klimaat/dieren/huisdieren-en-landbouwhuisdieren/honden-en-katten-kweken/fokkerijbesluit-honden-en-katten
- **[dwz-fokprogramma]** Dierenwelzijn Vlaanderen / Steunpunt Levend Erfgoed, voorbeeld van een goedgekeurd fokprogramma (Belgische Herders, 2025), met het fokadvies voor recessieve aandoeningen via DNA-test – https://sle.be/sites/default/files/DWZ_fokprogramma_Belgische_herders_Mechelse_herder_Laekense_Herder_Tervuerense_Herder_Groenendaeler_vebfxn.pdf