# Patellaluxatie bij honden

URL: https://www.welkehond.be/aandoening/patellaluxatie/

> Een knieschijf die uit zijn groef schiet, waardoor de hond af en toe op drie poten huppelt. Vooral bij kleine rassen: vraag naar het patella-onderzoek van beide ouders.

| Eigenschap | Waarde |
|---|---|
| Andere namen | knieschijfluxatie, losse knieschijf, luxatio patellae, PL, patellar luxation, luxating patella |
| Categorie | Botten en gewrichten |
| Erfelijkheid | Deels erfelijk |
| Onderzoek bij de ouderdieren | Klinisch knieonderzoek zonder verdoving vanaf 12 maanden, graad 0 (vrij) tot 4 |
| DNA-test | nee |
| Bijgewerkt | 2026-10-07 |

Bij patellaluxatie schiet de knieschijf uit zijn groef. Het is een van de vaakste gewrichtsproblemen bij kleine rassen. Lang niet elke hond heeft er last van, maar een ernstige vorm vraagt een operatie. Een eenvoudig knieonderzoek bij de ouders helpt je het risico te verkleinen.

## Wat is het?

De knieschijf (patella) ligt in een groef aan de onderkant van het dijbeen en glijdt daarin op en neer als de hond zijn poot buigt en strekt. Is die groef te ondiep, of trekken de spieren en pezen scheef aan de knieschijf, dan kan ze eruit schieten. Meestal gebeurt dat naar de binnenkant. Dat is de typische vorm bij kleine rassen. Bij grote rassen schiet de knieschijf vaker naar buiten (Di Dona e.a. 2018).

In een Engelse VetCompass-studie bij 210.824 honden in de eerstelijnspraktijk (2009–2014) had 1,3% de diagnose. Bij kruisingen was dat 1,2%. Elf rassen hadden een duidelijk hogere kans, met de [Pomeranian](https://www.welkehond.be/ras/pomeranian/) (6,5%), de [Yorkshire Terrier](https://www.welkehond.be/ras/yorkshire-terrier/) (5,4%), de [Chihuahua](https://www.welkehond.be/ras/chihuahua/) (4,9%), de [Franse Bulldog](https://www.welkehond.be/ras/franse-bulldog/) (4,0%) en de [Cavalier King Charles Spaniel](https://www.welkehond.be/ras/cavalier-king-charles-spaniel/) (3,8%) bovenaan (O'Neill e.a. 2016). Dat zijn alleen de honden bij wie een dierenarts het noteerde. Wie gericht onderzoekt, vindt meer: bij Nederlandse [kooikerhondjes](https://www.welkehond.be/ras/kooikerhondje/) had 24% van de gescreende honden een losse knieschijf, meestal in lichte vorm (Wangdee e.a. 2014). Bij Australische cavaliers werd het bij 12,5% vastgesteld (Son e.a. 2026). In een Britse enquête bij eigenaars meldde 4,7% van de [poedels](https://www.welkehond.be/ras/poedel/) patellaluxatie, tegenover 2,3% van de [cockapoos](https://www.welkehond.be/ras/cockapoo/) (Bryson e.a. 2024).

## Waaraan herken je het?

Typisch is een hond die plots een paar passen op drie poten huppelt en dan weer normaal loopt. Soms strekt hij de achterpoot even naar achter om de knieschijf terug op zijn plaats te krijgen (Di Dona e.a. 2018). Bij een lichte vorm merk je vaak niets. Bij een ernstige vorm loopt de hond voortdurend kreupel, of loopt hij gehurkt met gebogen, naar binnen gedraaide achterpoten.

Het begint meestal op jonge leeftijd. De meeste honden krijgen de diagnose voor hun derde verjaardag (Di Dona e.a. 2018). In de Engelse studie was de mediane leeftijd bij de diagnose 4 jaar, en bij ruim een derde van de honden waren beide knieën aangetast (O'Neill e.a. 2016). Een losse knieschijf belast de knie extra. In één studie had 41% van de knieën met patellaluxatie ook een gescheurde kruisband (Di Dona e.a. 2018). Huppelt je hond geregeld of loopt hij kreupel, laat hem dan onderzoeken door de dierenarts.

## Hoe ontstaat het?

Patellaluxatie is meestal aangeboren of ontstaat tijdens de groei. De bouw van de achterpoot speelt de hoofdrol: een ondiepe groef, een licht gebogen dijbeen of scheenbeen, of een aanhechting van de kniepees die niet in het midden zit (Di Dona e.a. 2018). Soms ontstaat ze door een ongeval.

Die bouw is deels erfelijk. Bij het kooikerhondje was de erfelijkheidsgraad 0,27 (Wangdee e.a. 2014). Er spelen meerdere genen mee, en er bestaat geen DNA-test. Vooral kleine honden lopen risico. Honden onder 10 kilo hadden in de Engelse studie bijna drie keer meer kans dan honden van 10 tot 20 kilo. Honden die lichter waren dan gemiddeld voor hun ras, hadden ook vaker patellaluxatie (O'Neill e.a. 2016). Fokken op steeds kleinere honden ("teacup", "mini") verhoogt het risico dus eerder dan het te verlagen.

## Welk onderzoek vraag je bij de ouders?

**Het onderzoek.** Een dierenarts betast beide knieën van de ontspannen hond en probeert de knieschijf uit de groef te duwen. Er is geen verdoving en geen röntgenfoto nodig, en een foto kan patellaluxatie ook niet uitsluiten. De slechtste knie bepaalt de uitslag (Raad van Beheer, PL-protocol):

- **vrij (vast) of vrij (flexibel):** de knieschijf gaat niet over de rand van de groef;
- **graad 1:** de knieschijf is eruit te duwen, maar schiet meteen terug;
- **graad 2:** ze schiet vanzelf in en uit de groef;
- **graad 3:** ze ligt voortdurend naast de groef, maar is terug te duwen;
- **graad 4:** ze ligt voortdurend naast de groef en is niet terug te duwen. Ook een hond die al aan de knie geopereerd werd, krijgt graad 4.

Voor fokdieren wil je bij beide ouders "vrij". Een goede uitslag is geen garantie voor de pup: patellaluxatie is maar deels erfelijk. Toch helpt screening. Sinds het begin van het screeningsprogramma bij het kooikerhondje daalde het aandeel honden met een losse knieschijf van 28% naar 19% (Wangdee e.a. 2014).

**Nederland.** Het officiële onderzoek mag vanaf 12 maanden en gebeurt door een dierenarts uit het patellapanel van de Raad van Beheer. Die dierenarts mag geen honden van zijn eigen vaste klanten beoordelen. Na een jaar mag je het onderzoek herhalen, en de laatste uitslag telt (Raad van Beheer, PL-protocol). Sinds 1 januari 2026 geeft de Raad van Beheer geen stambomen meer voor een nest als een ouder graad 2 of hoger heeft (Raad van Beheer, foknormen). In het buitenland is het onderzoek vaak niet officieel geregeld. In Zweden, Noorwegen en Finland wel, en in het Verenigd Koninkrijk gebruiken dierenartsen een schaal van 0 tot 4.

**Vlaanderen.** Een centraal patellaprotocol van de KMSH, zoals voor heup- en elleboogfoto's, hebben we niet gevonden. Vraag daarom het attest van de dierenarts die de ouders onderzocht, en vraag de rasvereniging welke uitslag zij eist.

## Behandeling en kosten

Bij graad 1 met weinig of zeldzame klachten volstaan vaak pijnstilling bij opstoten en oefeningen om de spieren te versterken. Graad 3 en 4, en graad 2 met kreupelheid, vragen meestal een operatie. Daarbij combineert de chirurg vaak meerdere technieken: de groef dieper maken, de aanhechting van de kniepees verplaatsen en het kapsel aanspannen. De vooruitzichten zijn meestal goed (Di Dona e.a. 2018). Hoe hoger de graad, hoe groter de kans dat de knieschijf opnieuw uitschiet. In een studie bij Pomeranians gebeurde dat bij geen enkele hond met graad 2, bij ongeveer 11% met graad 3 en bij 36% met graad 4 (via Di Dona e.a. 2018).

Volgens verzekeraar Univé kost de behandeling in Nederland € 100 tot € 300 bij een lichte vorm. Bij een matige vorm is dat € 300 tot € 600 zonder operatie of € 800 tot € 1.500 met operatie, en bij een ernstige vorm € 1.200 tot € 2.500. Moeten beide knieën geopereerd worden, dan loopt dat verder op.

Lees de voorwaarden van een verzekering goed. Klachten die al bekend waren of begonnen in de wachttijd, worden niet vergoed (Univé), en sommige verzekeraars sluiten erfelijke aandoeningen helemaal uit (Keuze.nl).

## Wat kun je zelf doen?

- **Kies een pup van ouders die "vrij" zijn**, en liefst niet de allerkleinste van het nest. Vermijd "teacup"- of "mini"-honden onder de rasstandaard.
- **Hou je hond op een gezond gewicht.** Na een operatie schoot de knieschijf bij zwaardere honden in sommige studies vaker opnieuw uit (Di Dona e.a. 2018).
- **Laat de knieën nakijken** bij de jaarlijkse controle of vaccinatie, zeker bij een klein ras. Vraag de dierenarts de knieschijven even te controleren.
- **Hou de achterhand gespierd** met regelmatige wandelingen. Bij een lichte vorm helpen gerichte oefeningen of fysiotherapie (Di Dona e.a. 2018).
- **Reageer op huppelen.** Een losse knieschijf kan na verloop van tijd erger worden: graad 2 kan doorgroeien naar graad 3 (Di Dona e.a. 2018).

## Rassen met een verhoogde kans

- [Chihuahua](https://www.welkehond.be/ras/chihuahua/)
- [Kooikerhondje](https://www.welkehond.be/ras/kooikerhondje/)
- [Pomeranian](https://www.welkehond.be/ras/pomeranian/)
- [Yorkshire Terrier](https://www.welkehond.be/ras/yorkshire-terrier/)
- [Poedel](https://www.welkehond.be/ras/poedel/)
- [Cavalier King Charles Spaniel](https://www.welkehond.be/ras/cavalier-king-charles-spaniel/)
- [Cockapoo](https://www.welkehond.be/ras/cockapoo/)

## Bronnen

- **[oneill2016]** O'Neill D.G., Meeson R.L., Sheridan A., Church D.B., Brodbelt D.C. (2016). The epidemiology of patellar luxation in dogs attending primary-care veterinary practices in England. *Canine Genetics and Epidemiology* 3:4 – https://doi.org/10.1186/s40575-016-0034-0
- **[didona2018]** Di Dona F., Della Valle G., Fatone G. (2018). Patellar luxation in dogs. *Veterinary Medicine: Research and Reports* 9:23–32 – https://doi.org/10.2147/vmrr.s142545
- **[wangdee2014]** Wangdee C., Leegwater P.A., Heuven H.C., van Steenbeek F.G., Meutstege F.J., Meij B.P., Hazewinkel H.A. (2014). Prevalence and genetics of patellar luxation in Kooiker dogs. *The Veterinary Journal* 201(3):333–337 – https://doi.org/10.1016/j.tvjl.2014.05.036
- **[son2026]** Son Y., Keller M.D., Williamson P., Taylor R.M. (2026). Prevalence and grade of patellar luxation in Cavalier King Charles Spaniels attending primary-care veterinary practices in Australia. *Veterinary Medicine and Science* 12: e71026 – https://doi.org/10.1002/vms3.71026
- **[bryson2024]** Bryson G.T., O'Neill D.G., Brand C.L., Belshaw Z., Packer R.M.A. (2024). The doodle dilemma: How the physical health of 'Designer-crossbreed' Cockapoo, Labradoodle and Cavapoo dogs' compares to their purebred progenitor breeds. *PLoS ONE* 19(8): e0306350 – https://doi.org/10.1371/journal.pone.0306350
- **[rvb-pl]** Raad van Beheer, Patella luxatie-onderzoeksprotocol (2016) – https://www.houdenvanhonden.nl/globalassets/pl-onderzoeksprotocol-lid-juni-2016.pdf
- **[rvb-foknormen]** Raad van Beheer, Uitvoeringsregels foknormen (21 augustus 2026) – https://www.houdenvanhonden.nl/contentassets/2882df758b9244608362a24edf8ce750/2026-foknormen-uitvoeringsregels-per-21-8-2026.pdf
- **[unive]** Univé, Patella luxatie: kosten en vergoeding – https://unive.nl/huisdierenverzekering/hondenverzekering/vergoedingen/patella-luxatie-kosten
- **[keuze]** Keuze.nl, Kosten hondenverzekering (uitsluitingen per verzekeraar, 2026) – https://www.keuze.nl/huisdierenverzekering/kosten-hondenverzekering